کتاب ایران باستان نوشته م. موله ترجمه دکتر ژاله آموزگار - فروشگاه پویا فایل

درباره آثار هنری که در سال ۱۹۳۶ مسیحی بر تالار پائیز پاریس به معرض نمایش گذاشته شده بود ، لوئی ژیله ( Louis Gillet ) منتقد و نویسنده مشهور و عضو فرهنگستان فرانسه ، در مقـاله ای چنین می نویسد : (( تابلوهای نقاشی را بچیزی نشمرید ، دفتر راهنمای خودتان را ببندید ، بدنبال نام و امضائی نگردید ، بگذارید چشمهای شما به آن سوئی معطوف گردد که ذوق آنها را به آن طرف مکشاند….. قالیها ، قالیهای دلفریب ایران ، دیدگان شما را می طلبد . ))
در دیدار یکی مستشرقین از موزه گلستان ، نظر او متوجه فرشهائی شد که در زیر پا گسترده شده بود ، مدتی به آنها خیره نگریست و گفت : (( عجیب است در موزه های تمام کشورهای جهان سر را باید بالا گرفت و اشیائی را که بدیوار نصب شده و یا در قفسه ها چیده اند را
ملاحظه کرد ، در ایران باید زمین را نگریست ))

حدود ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد ، ساکنان این خطه در جوامع کوچک گرد آمده و معیشت خود را بر پایه کشاورزی بنا نهاده و تا حدودی شروع به داد و ستد دست ساخته های خود با یکدیگر نمودند.
اقامتگاه ایرانیان قدیم عمدتاً شمال غربی رو به دریاچه ارومیه و دریای خزر ـ رو به مرکز و جنوب غربی در دامنه شرقی سلسله جبال زاگرس ـ تپه سیلک ( نزدیکی کاشان ) جنوب شرقی خطه فارس ـ بخشی از جلگه جنوب شرقی بین النهرین ـ جنوب غربی ایران شامل لرستان و خوزستان کنونی و شوش باستان بوده و نخستین اقوام ساکن جنوب غربی ایران بنام عیلامیان بسیار سختکوش بودن دولت نیرومند عیلام از حدود ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد تا سده هفتم قبل ازمیلاد روی کار بود که با تهاجم آشوریان به سر کردگی آشور بانیپال از عرصه روزگار محو شد.

مهاجمان شرقی و غربی و شمالی امپراتوری عیلام که در پی کسب قدرت بودند مانند : سومریان ، اکدیان ، کاسیان ، هوریان ، متیانیان ، کیمریان و سکایان و نیز در ادامه گردش هزاره اول قبل از میلاد ، مادها و پارسیان نیز از ماورای قفقاز و معابر غربی دریای خزر به سرزمین ایران روی آوردند و وارد همان عرصه کارزار شدند .

هر دو قوم پارس و ماد در رابطه صلح دوستانه یا جنگ طلبانه ای میان دولتهای عیلام و بابل و آشور مشارکت داشته اند بطوریکه مادها با وارد کردن شکست نهائی بر آشور و انهدام نینوا در سال ۶۱۲ قبل از میلاد از آ‎ن پیکارها پیروز بیرون آمدند.
در سال ۵۵۹ قبل از میلاد کوروش بر تخت شاهی پارسیان نشست و دولت آستیاگس پادشاه ماد و پدربزرگ همسر خود را بر انداخت و اکباتانه ( همدان ) پایتخت هخامنشیان را تصرف کرد.
کوروش به تأسیس امپراتوری بزرگ هخامنشی توفیق یافت که گستره اش تقریباً به مرزهای سراسر دنیای متمدن آن زمان محدود می گشت وی به کیش زرتشی معتقد بود و مدار کشورداری اش بر سه اصل استوار بود :
۱ـ غمخواری مردمان
۲ـ کارائی سازمانهای دولتی
۳ـ پشتیبانی تجارت
داریوش اول گستره امپراتوری پارس را به دورترین مرزهایش رساند و درراه این مقصود به نبرد با یونانیـان پــرداخت وی کاخ جمـشید را در دامــنه کوه رحـمت در مرکز خطه پارس ( نزدیک شیراز کنونی ) با شکوه هر چه بیشتر به پا ساخت تا چون نشانی از شوکت امپراتور در حال بار عـام دادن به فرستـادگان اقوام دست نشانده که با هدایای خود در برابرش صف بسته اند بر جا بماند .
این روش باز نمائی از شوکت شاهانه در بناهای پایتختش شوش با وجود پیشه وران و مصالح برگزیده سراسر امپراتوری به اجرا در آمد و تجمل دربارهای عیلامیان و بابلیان و آشوریان در دستگاه دولت هخامنشی تقلید و تکمیل شد .
( جاده های شاهی بر قرار شد ـ قوانین تدوین گردید مالیات به میزان سنجیده و رسمی وضع گردید . اوزان و پیمانه ها یکسان سازی و استاندارد گردید و مسئولیت و شرح وظایف برای هر یک از مقامات دیوانی و لشکری تعیین شد ) . قدرت متمرکز در وجود شخصی پادشاه بود که بخشی از این مسئولیت را به ساتراپها یا والیان منتصب از جانب خود می سپرد .
اما عظمت این امپراتوری بتدریج و بر اثر ستمگری جانشینان به پوسیدگی گرائید. اسکندر بر عرصه تاریخ تابیدن گرفت و طی یک سلسله پیکار های طاقت فرسا دولت پارسیان را از پا در آورده و قبل از استقرار نظام کشور داری مورد نظرش در سال ۳۲۳ قبل از میلاد دیده از جهان فرو بست و میراث هخامنشیان به تاراج رفت .