کتاب خراسان و ماوراءالنهر
کتاب خراسان و ماورا النهر
کتاب خراسان و ماورا النهر که به دست آ. بلنیتسکی نگاشته و توسط پرویز ورجاوند ترجمه شده است.اثر فوق در سال هزار و سیصد و شصت و چهار به انتشار رسیده و در نشر گفتار چاپ گشته است.این نوشته با زبان فارسی و دارای تعداد سیصد و نوزه صفحه است.
خراسان و ماوراءالنهر در تاریخ ایران و اسلام متن جغرافیای تاریخی شهرهای ایران که شامل شصت و سه بند است به تشکیل شصت و یک شهر و اقلیم و سرزمین و بناهای مختلف در ماوراءالنهر خراسان و دیگر نواحی ایران پرداخته است.
در حقیقت متن از یکصد و پانزده شهر بزرگ و کوچک صحبت شده است اما از سرگذشت و چطور تشکیل و ساخته گشتن پنجاه و چهار شهر آن اطلاعی در دست نمی باشد. شهر بغداد به عنوان شصت و یکمین شهر به دست خلیفه ابونصر مشهور به ابوالدوانیق ساخته شده است
کتاب خراسان و ماوراءالنهر
ماوراءالنهر.[ وَ ئَن ْ ن َ ] (اِخ ) ناحیتی است که حدود مشرق وی حدود تبت است و جنوب وی خراسان و حدود خراسان و مغرب وی غور است و حدود خلخ و شمالش هم حدود خلخ است . و این ناحیتی است عظیم و آبادان و بسیار نعمت و در ترکستان و جای بازرگانان و مردمانی اند جنگی و غازی پیشه و تیرانداز و پاک دین و این ناحیتی با داد و عدل است و اندر کوههای وی معدن سیم است و زر سخت بسیار با همه ٔ جوهرهای گدازنده که از کوه خیزد چون زاک و زرنیخ و گوگرد و نوشادر. و از شهرها و نواحی وی ، بخاراست و مغکان ، خجادک ، زندنه ، بومکث ، مدیا مجکث .
خـراسان کهــن وفــرارود (١) بـراساس کـاوشهـا، پـژوهـشهـا و بـازیافـتهـای بـاسـتـان شـنـاســان، سـرزمیـنی اسـت بـی نهـایت باســتانی کـه از دیـرگـاه در آن انسـان بــودوبـاش داشـتـه اسـت. ایـن مـرزوبـوم، مهـد پـیدایـش یـکی از درخـشـان تـرین و کهـن تـریـن تمـدنهای جهـان بـوده، باشــندگان آن دارای تمـدن و فـرهـنگ چـنـدیـن هـزار سـالـه می باشـند و گنجـینههـای فکـری و مـعـنـوی آن در مـراحـل مخـتـلف به زبان هـا و گویـشهـای گوناگـون نگـارش یافـتــه اسـت.
پـژوهـشهــای شـماری زیـادی از دانـشمـندان بـیانگر این امر اسـت که سرزمـینهـای خـراسـان بـاســـتـان و مـاوراءالنهــر زادگاه، تجــلی گـاه و پـرورشـگاه زبان دری (پارسی) بوده اسـت. زبان پارسی دری ریشـه قـدیمی دارد، در خـراسـان و فـرارود پـیش از یورش اعـراب به آن سـخـن می گفـتنـد. به قول تاریخ بخارای نرشـخی “ مردم بخارا [ … ] نماز فارسی خواندندی و عربی نـتوانسـتندی آمـوخــتن.” ۲ زبـان پارسی دری از دیـر زمـان به ایـن ســو زبـان مشـترک و سـراسـری حـوزه تـمـدنی مـا بــوده اسـت.
ابوسـعـید عــبدالـحی بـن محـمود گـردیزی، در تاریـخ “ زین الاخـبار” که بیـش از یک هـزار سـال قـبل تالیف کرده، چنیـن می نویسـد: “ بهرام گور به هـر زبان سـخـن گفــتی، به وقـت چـوگـان زدن، پهـلوی گـفـتی و اندر حـربـگـاه، تـرکی گـفـتی و اندر مجـلـس، با عامه دری گــفـتی… “ ۳
امــا زبــان دری نــخـستین بــار بـــه ســخــــن پرفـسورعـلی اکــــبرشهـــرستانی در زمـان بـهمـن بـــن اسپنــدیار پـدید آمـده است. مولف هـفت قـلـزم و فرهنـگ انتـدراج، غـیاث اللـغات و برهان قـاطــع، هــمه هـمسان این روایت را آورده اند که:
“ در زمان بهمـن پسر اسپـندیار، چون مردم از اطراف عالم به درگاه او میآمدند و زبان همدیگر را نمی فهمـیده انــد، بهمن امــر کــرد کــه دانشمـندان زبــان فارسی فصیـح وضع کردند و آن را دری نام نهادند.” ۴
مرکــز فرمان روایی بـهمن شهر بلـخ یا بخـدی زیبا شهــر بـوده است که با پـرچـمهـای بلـند زینت یافـته بود و آتشکــده بزرگ نوبهـار نیز در هـمان شهـر بـود.
ماوراءالنهر سرزمینی بوده است در شمال رود جیحون بین رود سیحون و جیحون شامل بخارا، سمرقند، خجند، اسروشنه و ترمذ.[۱] امروزه تمام کشور ازبکستان و بخش اعظمی از تاجیکستان و بخش هایی از قرقیزستان و قزاقستان بر آن منطبقند.
ماوراءالنهر مدت پنج قرن بزرگترین مهد تمدن اسلامی ایران و مرکز حکومت های ایرانی و تا دوره قاجاریه تابع حکومت مرکزی ایران بوده است. ماوراءالنهر مولد و مدفن بسیاری از دانشمندان بزرگ ایرانی است.
نوع : pdf
نوع نگارش : فارسی
تعداد صفحات : ۳۵
تعداد جلد : ۱
دیدگاه ها